Nevşehir ağzı; tarihsel olarak Oğuz Türkmen boylarının ve bölgedeki yerleşik farklı kültürlerin etkisiyle şekillenmiştir. Bu ağız, Nevşehir bölgesinde 50-60 yaş ve üzerindeki yaşlı kuşaklarda canlılığını korumakta olup normal konuşmalarda gayri ihtiyari yerel sözcükler kullanılmaya devam ettirilmektedir.
Nevşehir ağzı; Nevşehir’in ilçeleri arasında olduğu gibi komşu iller arasında; Kayseri, Kırşehir, Aksaray ve Niğde ve yörelerinde de küçük de olsa söyleyiş farklılıkları görülür.
Tarih boyunca Nevşehir ve bölgesinde iskan hareketleri nedeniyle ve etnik farklarla ağızda da özellikleri taşımaktadır.
Bölgede Oğuz boylarının varlığı, bölgeye farklı tarihlerde Türk etnik unsurların gelmiş olması, iç göçler, sürgünler, mübadelenin de etkileriyle Nevşehir, Nevşehir’e bağlı ilçe ve köylerde arasında ağız farklılıkları olmuştur. Bu ağız farklılıkları zamanla dilde de benimsenmiştir.
HECE DÜŞMESİ -ÜNLÜ DEĞİŞİMLERİNE ÖRNEKLER
Hece düşmesine birkaç örnek:
Ne edelim?- Nedek
Böyle değil mi?- Böle deel mi
Örnekte de görüldüğü gibi iki kelime tek kelime hece düşmesi ile birleşir.
Ünlü değişimlerine örnekler:
Soğan – Suyan
Güzel – Gözel
Nevşehir Ağzı – Kelime ve Dil Özellikleri
Gelecek zaman (-ecek / -acak)
Bakacağım – Bakacam
Bakacaksın – Bakacan
Bakacağız – Bakacaz
İstek kipi ve birinci çoğul kişi
Gidelim – Gidek
Yapalım – Yapak
Oturalım – Oturak
Alalım – Alak
NEVŞEHİR AĞZININ TARİHSEL GELİŞİMİ
Nevşehir ağzı, 1924 nüfus mübadelesi ve 1980 sonrası hızlanan turizm ve hareketliliği, kitle iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla belirgin bir değişim ve standart Türkiye Türkçesine yaklaşma süreci geçirmiştir, denilebilir.
1924 mübadelesi ile Rum nüfusun ayrılması ve yerine Balkanlardan gelen muhacirlerin yerleşmesiyle yerel dil dokusunda değişmeler olmuştur. Muhacirlerin yerleştiği köylerde ve mahallelerde Rumeli ağzı özellikleri ve farklı vurgu yapıları Nevşehir ağzı ile harmanlandı.
NEVŞEHİR AĞZIMIN DEĞİŞİMİ VE GÜNÜMÜZDEKİ DURUMU
1980 sonrası turizm ve kentleşme etkisiyle; hizmet sektörü ve dışarıdan gelen yerli/yabancı nüfusla kurulan sürekli temas, bu yörede konuşma dilinin İstanbul Türkçesine yaklaştığı söylenebilir.
Turizmle birlikte standart Türkiye Türkçesine yaklaşırken, tarım ve hayvancılığın sürdüğü Derinkuyu, Acıgöl ve Kozaklı kırsalında yerel ağız özelliklerinin daha uzun süre korunabildiği belirtilebilir.
Ayrıca Türk eğitim sisteminin eğitimdeki sürecinin uzaması, televizyon ve sosyal medyanın etkisiyle Nevşehir ağzında değişim kelimelerden ziyade sadece vurgu ve pratik kısaltmalar düzeyine inmiştir.
Nevşehir ağzındaki değişim, bölgenin sosyoekonomik dönüşümüne paralel olarak yerel kelimelerden ve sert gırtlak seslerinden uzaklaşıp yalnızca konuşma ezgisi ile pratik ek kısaltmalarında varlığını sürdüren bir standartlaşma sürecidir.
Yazarın Diğer Yazıları
Dr. Harun ÇolakSon Yazısı:Henüz makale yok.
Dr. Seyfi ŞahinSon Yazısı:Henüz makale yok.
Mehmet BaşSon Yazısı:Henüz makale yok.
Nevzat TurgutSon Yazısı:Henüz makale yok.

