Son Dakika

NEVŞEHİR YEREL AĞZI ÜZERİNE

Nevşehir yerel ağzı, İç Anadolu ağız grubuna ait olup standart Türkiye Türkçesinden hem ses değişimleri hem de bölgeye ait kelime haznesi ve ilçelere göre fazla farklılıklar olmasa da nüanslara ayrılır.

NEVŞEHİR YEREL AĞZI ÜZERİNE
Osman Aytekin
Osman Aytekin

3 Köşe Yazısı

Nevşehir ağzı; tarihsel olarak Oğuz Türkmen boylarının ve bölgedeki yerleşik farklı kültürlerin etkisiyle şekillenmiştir. Bu ağız, Nevşehir bölgesinde 50-60 yaş ve üzerindeki yaşlı kuşaklarda canlılığını korumakta olup normal konuşmalarda gayri ihtiyari yerel sözcükler kullanılmaya devam ettirilmektedir.

Nevşehir ağzı; Nevşehir’in ilçeleri arasında olduğu gibi komşu iller arasında; Kayseri, Kırşehir, Aksaray ve Niğde ve yörelerinde de küçük de olsa söyleyiş farklılıkları görülür.

​Tarih boyunca Nevşehir ve bölgesinde iskan hareketleri nedeniyle ve etnik farklarla ağızda da özellikleri taşımaktadır.

Bölgede Oğuz boylarının varlığı, bölgeye farklı tarihlerde Türk etnik unsurların gelmiş olması, iç göçler, sürgünler, mübadelenin de etkileriyle Nevşehir, Nevşehir’e bağlı ilçe ve köylerde arasında ağız farklılıkları olmuştur. Bu ağız farklılıkları zamanla dilde de benimsenmiştir.

HECE DÜŞMESİ -ÜNLÜ DEĞİŞİMLERİNE ÖRNEKLER

​Hece düşmesine birkaç örnek:

Ne edelim?- Nedek

Böyle değil mi?- Böle deel mi

Örnekte de görüldüğü gibi iki kelime tek kelime hece düşmesi ile birleşir.

Ünlü değişimlerine örnekler:

Soğan – Suyan

Güzel – Gözel

Nevşehir Ağzı – Kelime ve Dil Özellikleri

Gelecek zaman (-ecek / -acak)

Bakacağım – Bakacam

Bakacaksın – Bakacan

Bakacağız – Bakacaz

İstek kipi ve birinci çoğul kişi

Gidelim – Gidek

Yapalım – Yapak

Oturalım – Oturak

Alalım – Alak

NEVŞEHİR AĞZININ TARİHSEL GELİŞİMİ

Nevşehir ağzı, 1924 nüfus mübadelesi ve 1980 sonrası hızlanan turizm ve hareketliliği, kitle iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla belirgin bir değişim ve standart Türkiye Türkçesine yaklaşma süreci geçirmiştir, denilebilir.

1924 mübadelesi ile Rum nüfusun ayrılması ve yerine Balkanlardan gelen muhacirlerin yerleşmesiyle yerel dil dokusunda değişmeler olmuştur. Muhacirlerin yerleştiği köylerde ve mahallelerde Rumeli ağzı özellikleri ve farklı vurgu yapıları Nevşehir ağzı ile harmanlandı.

NEVŞEHİR AĞZIMIN DEĞİŞİMİ VE GÜNÜMÜZDEKİ DURUMU

1980 sonrası turizm ve kentleşme etkisiyle; hizmet sektörü ve dışarıdan gelen yerli/yabancı nüfusla kurulan sürekli temas, bu yörede konuşma dilinin İstanbul Türkçesine yaklaştığı söylenebilir.

Turizmle birlikte standart Türkiye Türkçesine yaklaşırken, tarım ve hayvancılığın sürdüğü Derinkuyu, Acıgöl ve Kozaklı kırsalında yerel ağız özelliklerinin daha uzun süre korunabildiği belirtilebilir.

Ayrıca Türk eğitim sisteminin eğitimdeki sürecinin uzaması, televizyon ve sosyal medyanın etkisiyle Nevşehir ağzında değişim kelimelerden ziyade sadece vurgu ve pratik kısaltmalar düzeyine inmiştir.

Nevşehir ağzındaki değişim, bölgenin sosyoekonomik dönüşümüne paralel olarak yerel kelimelerden ve sert gırtlak seslerinden uzaklaşıp yalnızca konuşma ezgisi ile pratik ek kısaltmalarında varlığını sürdüren bir standartlaşma sürecidir.

Yorum yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak.